ISEF və Elmi Tədqiqat Müsabiqələrinə Hazırlıq: Sıfırdan Başlamaq Üçün Bələdçi

Qapısı bağlı ağ bir laboratoriya təsəvvür et. İçəridə ağ xalatlı, eynəkli alimlər mürəkkəb cihazlarla işləyirlər. Sən isə hələ 10-cu sinifsən və əlində sadəcə bir noutbuk var. Səncə sənin bu böyük elm dünyasında yerin ola bilərmi? Qətiliklə, bəli! Çünki dünyanın ən böyük elm sərgisi olan ISEF-də (Beynəlxalq Elm və Mühəndislik Sərgisi) qalib gələn layihələrin çoxu heç də milyon dollarlıq laboratoriyalarda yox, yeniyetmələrin öz otaqlarında və ya kompüter arxasında yaranır.

Ən böyük yalan "Elm etmək üçün bahalı avadanlıq lazımdır" fikridir. Sənin ehtiyacın olan tək şey beynini gəmirən bir sualdır. Məsələn, "Niyə bitkilər quraqlıqda filan cür reaksiya verir?" və ya "Sosial şəbəkələrdəki xəbərlərin saxta olub-olmadığını tapan sadə bir kod yaza bilərəmmi?" Fikir verdin? İkinci sual üçün sənə sadəcə internet və bir az python biliyi lazımdır. Araşdırmanı məlumat bazalarına girərək də apara bilərsən.

Bəs proses necə gedir? İlk iş mövzunu daraltmaqdır. "Xərçəngin müalicəsi" kimi absurd və böyük bir mövzu götürmək əvəzinə, "X bitkisinin yarpağındakı Y maddəsinin Z bakteriyasına təsiri" kimi çox spesifik, kiçik, amma ölçülə bilən bir işə giriş. Sonra elmi metodologiya gəlir: hipotez qur, test et, qeydlər apar və nəticəni analiz et. Çox vaxt layihənin ortasında hər şey partlayır, kod işləmir və ya bitki quruyur. Əla! ISEF münsifləri məhz bu səhvlərdən necə çıxış yolu tapdığına baxıb sənə bal verirlər. Onlara qüsursuz iş yox, əsl araşdırmaçı düşüncəsi lazımdır.

Əgər bu yolda tək addımlamaq qorxuducudursa, mentor tapmaq ən yaxşı həlldir. Biz düzgün mentorları tapmağa və layihəni addım-addım qabağa aparmağa şərait yaradırıq. Unutma, böyük alimlər də nə vaxtsa sən düşündüyün eyni qorxuları yaşayıblar. Masanın üstündəki o qələmi götür, ilk cızmaqaranı elə və ağlındakı o dəli sualın ardınca get. Bəlkə də gələcəyin ən böyük kəşfi məhz sənin otağından çıxacaq.